‘Lernen’
De joodse
wijsheidsliteratuur en commentaren die geschreven zijn op de
Schriften en op elkaar, zoals de Talmoed, proberen ons er steeds
bij te bepalen dat het nooit het af is en dat een mens nooit klaar
is, nooit te oud om te leren. Heb een open oor voor onderricht,
heb een open geest voor kennis, onderwijst het boek Spreuken
(23:12) Een open oor en een open geest impliceert de bereidheid om
steeds opnieuw naar de dingen te willen kijken, steeds nieuwe
vragen te stellen en steeds nieuwe antwoorden te zoeken. En niet
te verstarren in de gedachte dat je het allemaal al wel
weet.
Bij woorden als onderricht en kennis hebben we
wellicht de neiging om aan verstand te denken. Ten dele is dat ook
waar. Maar in de wijsheidsliteratuur wordt met kennis en
onderricht meer bedoeld dan kop-zaken alleen. Het gaat om het
hart. De joden hebben er een mooi woord voor: lernen. Het betekent
zoiets als ‘je leert door je de dingen eigen te maken’. Kennis
doe je op door studie én door (levens) ervaring. Die twee gaan
altijd samen. Door de ervaringen die we opdoen in het leven, als
vreugde, verdriet, voorspoed en tegenslag, zoeken we naar nieuwe
kennis. Elke nieuwe kennis die wij opdoen geven we vervolgens weer
plek in het leven van de dagelijkse dingen.
De literatuurwetenschapper en cultuurfilosoof George Steiner
(geboren 1929) vertelde in het VPRO-programma Van de Schoonheid en
de Troost, enige jaren geleden, hoe belangrijk dat leren, dat
lernen is. “Wat in je hoofd zit, kan je letterlijk helpen te
overleven”, zei hij. En hij illustreerde dat met een verhaal
over de joods-russische dichter Mandelstam.
Tijdens het regime van Stalin werden zijn gedichten in beslag
genomen en werd de dichter gearresteerd. Maar Mandelstams vrouw
liet elk gedicht door tien mensen uit het hoofd leren. Toen kenden
zeshonderd mensen de zestig gedichten, en elk van hen leerde ze
nog eens aan tien mensen.
Ook al wordt de schijn gewekt dat kennis weggevaagd kan worden, de
kennis van het hart, de kennis opgeslagen in de ziel is niet te
vernietigen.
Tegen de
oppervlakkigheid
Voor Steiner is het van
wezenlijk belang dat mensen blijven leren en dat ook delen met
elkaar, om niet op te gaan in de vergetelheid en bloedeloze
oppervlakkigheid. Van harte deel ik zijn visie. In mijn eigen
dagelijks leven loop ik er al tegen aan dat door alle drukte en
snelverkeer weinig tijd over blijft voor het lezen van een goed
boek, het bestuderen van een interessant onderwerp, het verdiepen
van kennis of met aandacht kijken en luisteren naar de schoonheid
van kunst en muziek.
In de kerk zie ik hetzelfde gebeuren: er wordt door veel
vrijwilligers veel werk verzet, er wordt vergaderd om dingen in
goede banen te leiden en zaken goed te regelen, maar er blijft
vaak weinig tijd over voor bezinning en verdieping. Terwijl veel
mensen juist daar naar verlangen.
Als u straks de Activiteitenkrant openslaat en het
ruime aanbod tot u laat komen zal de eerste verzuchting misschien
zijn dat u nooit de tijd zult vinden om aan al die dingen mee te
doen. Nee, aan alles mee doen zal niet lukken. Maar wat wél kan
is kiezen voor één of misschien zelfs een páár activiteiten
uit het veelzijdige aanbod. Iets dat uw nieuwsgierigheid heeft
gewekt, iets waar u meer van wilt weten, iets waarvan u denkt dat
het u verder helpt, iets waar u nooit eerder aan toe kwam, iets
dat u in contact brengt met anderen in andere wijken of zelfs
werelden, of misschien iets dat u vooral bepaalt bij u zelf, bij
uw vragen naar zin en geloof. Zingen, zwijgen, kijken, praten,
schilderen, lezen, vieren, vertellen het komt allemaal langs de
komende maanden voor de zin-zoekers, weet-gragen en leergierigen.
Als de pluisjes van een paardenbloem, die zich ergens zullen
nestelen om nieuwe bloemen te laten bloeien.
Het wordt vast weer een fleurig seizoen!
