Opgedofte haantjes, met hanenveren op hun
baret. Wat zullen die jonge mensen opgelucht zijn geweest dat
Jezus hen niet aankeek en hen niet riep. Stel je voor, je
prachtige leventje van alledag opgeven.
Je moet er niet aan denken. In het midden twee oudere mannen, een
van middelbare leeftijd; dat is Matteüs. En een senior, een
bejaarde. Helemaal links een jonge man, die blijkbaar zojuist z’n
belasting heeft betaald. En nu het wisselgeld natelt. Hij heeft
het daarmee zo druk dat hij geeneens in de gaten heeft dat Jezus
is binnengekomen en Matteüs oproept om hem te volgen. Eigenlijk
is dat een prachtig detail van het schilderij. Je kunt zo druk
zijn met je geld, dat je de stem van Jezus niet hoort.
Rechts twee staande mannen. Een man in de kracht van zijn leven,
en dat is Jezus. Hij kijkt Matteüs doordringend aan, en steekt
zijn hand krachtig uit. Naast hem een wat oudere man, en dat is
Petrus. Op een wat krachteloze wijze imiteert hij het gebaar van
Jezus.
Twee
hoofdrolspelers
Ten diepste gaat het om een wedstrijd van
twee tegen twee. Er zijn twee hoofdrolspelers, Jezus en Matteüs.
Elk van hen heeft een secondant. Het lijkt wat op een duel,
waarbij de twee duellerenden elk door een secondant worden
bijgestaan. Caravaggio maakt duidelijk: je moet niet onderschatten
wat hier gebeurt; het gaat ten diepste om een gevecht van man
tegen man. Het is echt niet niets wanneer Jezus je roept. In feite
wordt er op het schilderij geen woord gesproken. Het gaat alleen
om gebarentaal. Jezus strekt met kracht zijn arm uit. Om het
belang van dat gebaar te onderstrepen, herhaalt Petrus dat gebaar.
Matteüs beantwoordt het gebaar van Jezus met een gebaar. Het
aardige is dat we niet weten, wat het gebaar van Matteüs
betekent. Wijst hij naar zichzelf, als uitdrukking van verbazing:
Bedoel je nu werkelijk mij? Of wijst hij naar de oude man naast
hem? Als je toch iemand wilt roepen, roep dan hem. Zijn leven is
toch bijna voorbij. Hem kost het weinig moeite om alles op te
geven.
Betekenis religieuze
kunst
Caravaggio was geen priester, geen
prediker. Hij was wel voluit kind van zijn tijd, doordrenkt van
een diepe, zelfs zwaarmoedige christelijke religiositeit. Zijn
schilderij hangt niet in een museum, maar in een kerk; nog steeds
op de plek waarvoor hij het geschilderd heeft. Het is dus
onderdeel van de kerkelijke verkondiging. Van de grote navolger
van Caravaggio, Rembrandt, hangt bij mijn weten geen enkel werk in
een kerk. Wij Noord-Europese protestanten gaan anders met kunst om
dan Zuid-Europese katholieken. Langzamerhand ontdekken ook wij,
dat religieuze kunst een eigen betekenis heeft. Het gaat niet
alleen om de mening van kunsthistorici, maar ook om die van het
kerkvolk. Hoe en waar raakt ons zo´n schilderij? Gaat het over
roeping? Gaat het over de plek van de generaties binnen de
gemeenschap rond Jezus? Gaat het over de plaats van het geld in
ons leven?
Zegt u het maar.
