Publicatiedatum: 20
oktober 2011
Auteur: kd.
M.A. Post
pastoraal medewerker Sionsgemeente
 |
| Een rubriek over termen, begrippen en mensen die
verband houden met (christelijke) spiritualiteit. |
Spiritueel abracadabra
Reformatorische
spiritualiteit
Spiritualiteit in algemene zin, is de relatie met het
transcendente om zin en waarden aan ons bestaan te verlenen. In
onze tijd heeft spiritualiteit vele vormen die variëren van
religiositeit tot aan levenskunst. De nadruk ligt bij
spiritualiteit op de beleving, het gevoelsleven. Veel mensen weten
heel goed dat een mens niet alleen bij brood leeft en men zoekt
naar de inwendige en geestelijke dimensies van het menselijke
leven. In dit artikel wil ik mij beperken tot de spiritualiteit
bij de kerkhervormer Johannes Calvijn.
Het kenmerk van
reformatorische spiritualiteit is dat zij zichzelf toetst aan het
Woord van God. Zij is niet zweverig maar beweegt zich in dat
kader. Wat overigens een kader is dat haar een enorme ruimte
geeft. Het centrum van deze spiritualiteit is de ‘éénwording
met Christus’. (Institutie Boek III)
Alle andere noties in het
denken van Calvijn zijn afgeleid van dit gebeuren. In de tijd van
de Reformatie waarin enorm veel zekerheden op losse schroeven
kwamen te staan was de spiritualiteit van Calvijn, het schuilen in
Christus, een zeer krachtig uitgangspunt.
Die 15e eeuw was een
tijd waarin mensen een nieuw zelfbewustzijn kregen en hun
mondigheid vaak duur moesten betalen met uitsluiting uit de
moederkerk en dus uitsluiting van de heilige sacramenten. Er was
bij velen een grote behoefte aan een rustpunt en geborgenheid.
Daar waar vervolging en angst was, was de toevlucht tot Christus
een plaats van troost.
Hoe intens is deze éénwording met
Christus bij Calvijn? Deze éénwording is zo krachtig dat Calvijn
de bijbelse metafoor van het huwelijk gebruikt om die te
schilderen. Hij citeert hier Efeze 5:30 waar staat, dat wij leden
zijn van Christus lichaam. Wij zijn Zijn vlees en Zijn benen.
Calvijn vertelt ons hoe die éénwording met Christus tot stand
komt. Het is namelijk een activiteit van God. Door de verborgen
werking van de Heilige Geest in een mens ontvangt deze, het geloof
in Christus. Dit geloof is zo krachtig dat het wordt vergeleken
met een nieuwe geboorte. De mens die gelooft is een totaal andere
als degene daarvoor. Een nieuwe mens is geboren, een geestelijke
mens. Deze éénwording met Christus betekent de vergoddelijking
van een mens, de aanneming tot kind van God, zekerheid van het
geloof, eeuwig leven en een persoonlijke, onverwoestbare relatie
met God. Alle bijbelse beloften zijn nu van toepassing op de
gelovige.
Deze éénwording heeft twee aspecten. Een ethisch
aspect en een geestelijk aspect. Het ethische aspect wordt gevormd
door de Heilige Schrift (de Bijbel) en bestaat in een toename van
kennis en van navolging. Handelen en leven als Jezus in liefde,
barmhartigheid, vergevingsgezindheid, verdraagzaamheid, trouw en
bereidheid tot lijden.
Het geestelijke aspect wordt vooral gevormd
door de deelname aan het sacrament van het Heilig Avondmaal dat
Calvijn iedere week wilde vieren omdat hij vond dat het ethische
en het geestelijke aspect onafscheidelijk waren. In het sacrament
wordt beleefd en gevierd wie Christus is. De gelovige wordt
daardoor gevormd in liefde, nederigheid en dienstbaarheid.
De
geloofsoefeningen van de vrome vinden vooral in de kerk plaats.
Alleen in de gemeenschap met de heiligen kan de gelovige groeien.
In de kerk staat het onderwijs uit de Heilige Schrift centraal ten
behoeve van de heiliging van het leven. Calvijn heeft zich heel
erg ingespannen om de gemeente spiritueel te betrekken in de
eredienst. Omdat hij zo goed begreep dat zang en muziek, woorden
diep in ons hart kunnen brengen, is hij al snel begonnen mensen te
motiveren om de Psalmen te berijmen (Reformatorische
spiritualiteit, dr. J.R. Beeke, 2004) en op melodie te zetten. De
Psalmen vertolken naar zijn mening de omstandigheden van de vrome.
Ze worden gezongen om God te danken, Hem lof te brengen en de
toevlucht te nemen tot Christus maar we belijden ons geloof ook
met psalmwoorden, ze brengen ons tot berouw en vroomheid en ten
slotte zijn het ook smeekgebeden en troostwoorden.
Calvijns
concentratie op de éénwording met Christus leert ons heel veel
over ons eigen spirituele leven en kan mogelijk een vingerwijzing
zijn om ons spirituele leven op een nieuwe wijze vorm te geven.
